Prof. Dr. Şafak URAL

Kaynak: "Önerme Eklemleri ve Zaman", Artifical Intelligence, Language and Thought / Künstliche Intelligenz, Sprache und Denken / Yapay Zeka, Dil ve Düşünce, eds: Ural, Ş., Lucius, E., Isis. İstanbul, 1999.

Kaynak: "Temporality in the Connectives", Artifical Intelligence, Language and Thought / Künstliche Intelligenz, Sprache und Denken / Yapay Zeka, Dil ve Düşünce, eds: Ural, Ş., Lucius, E., Isis, İstanbul. 1999.

Kaynak: "Mantık ve Çeşitli Düşünüş Türleri", Erkenntnistheorie und Moderne Naturwissenschaften / Mantık ve Modern Doğa Bilimleri, eds: Ural, Ş., Lucius, E., Isis, İstanbul, 1992.

Kaynak: "Logic and the Different Forms of Thinking", Erkenntnistheorie und Moderne Naturwissenschaften / Mantık ve Modern Doğa Bilimleri, eds: Ural, Ş., Lucius, E., Isis, İstanbul, 1992.

Özet: “puslu mantık” kavramını, “puslu küme” kavramıyla birlikte düşünmek gerekir. “Puslu küme” kavramını açıklamak için de öncelikle “klasik küme” kavramından ayrılan yönleri dikkate almak gerekir. Çünkü puslu küme, klasik küme anlayışının temel aksiyomlarının bütünüyle dışında bir anlayış üzerine kurulmuştur. Aynı durum, puslu mantık ve klasik düşünceyi temsil eden mantık arasında da sözkonusudur. Çünkü her iki mantık arasında gerek aksiyomları gerekse formel yapıları açısından köklü farklar vardır. Puslu küme ve dolayısıyla puslu mantığı karakterize eden diğer bir özellik, duyumların ve dilin yorumudur. Duyumlarımızın ve dilin puslu yapıda olduğunu kabul etmek, aynı zamanda farklı felsefi yorumlara da zemin hazırlamaktadır. Puslu mantığın hem felsefe hem de mantık açısından ortaya koyduğu yeni yorumlar dışında, teknolojideki uygulamaları,temel bilimlerde, sosyal bilimlerde ve insanı konu alan bilimlerde de yeni ufuklar açmış olması, onun günümüzde gittikçe artan öneminin gerekçesini oluşturmaktadır.

Özet: “Teknoloji” denilince ilk akla gelebilecek özellik, büyük ölçüde günlük yaşantımızda kullanabileceğimiz ve ihtiyaç duyabileceğimiz araçlardan oluşan bir listedir. Bu araçların günlük yaşantımıza getirdiği olanaklar ve toplumsal ilişkiler üzerine etkisi ile ilgili yorumlar, yine bu kavramın anlamını belirleyen özelliklerdir. Teknoloji ayrıca, bireylerin ve kamuoyunun ulaşmak istediği temel bir toplumsal hedeftir. Çünkü teknoloji, bir uygarlık ve ileri bir toplum anlamına da gelmektedir. Dolayısıyla ‘teknoloji’, sadece ‘teknik araç’lar değil aynı zamanda bir ‘uygarlık’ göstergesi olarak düşünülür.

‘Değerler’ kavramının ilk akla gelebilecek özelliği, tercihlerimizi ve davranışlarımızı belirleyen ilkeleri içermesidir. Değerlerin bu özelliği ile teknoloji arasında yakın bir ilişki sözkonusudur. Çünkü teknolojik olanakların günlük yaşantımızda yaptığı değişiklikler, yeni davranış biçimleri, dolayısıyla yeni değerler demektir. Zira her olanak sonuçta bireylerin birbirleriyle, aile fertleriyle ve toplumla yeni ilişkiler içine girmesine, böylece de yeni tercihler ve yeni davranış biçimlerini benimsemesine, yani yeni değerlerin ortaya çıkmasına vesile olur.

Fakat değerler ile teknoloji arasındaki ilişki, aslında sadece teknolojinin değerleri belirlemesinden ibaret değildir. Aralarında bu yöndeki ilişki şüphesiz sosyall bir gerçekliktir. Nitekim teknolojik gelişim, bütün dünyada yeni sosyal, ekonomik ve siyasi oluşumlara yolaçmakta, devletler arası ilişkileri etkilemekte ve çok genel bir ifadeyle ‘globalleşme’süreci içinde yeni değerler oluşturmaktadır.

Fakat aslında değerler ile teknoloji arasında, ilkinin ikincisini belirlemesi yönünde bir bağıntı daha vardır. Asıl önemli olan, üzerinde önemle durulması gereken husus da burada yatmaktadır. Çünkü teknoloji, ancak sahip olunan değerler ölçüsünde var olabilir; yani gerçekte değerler teknolojik gelişimden etkilense bile, bir yönüyle de teknolojik gelişmeyi yönlendirir.

Değerlerin yeteri kadar oluşmadığı toplumlarda ilişki, teknolojinin değerleri biçimlemesi ve bir anlamda bozması yönündedir. Bu sebeple, değerler teknolojiye yön veremediği sürece toplum, teknolojiyi sadece kullanmak, önüne konulanla yetinmek zorundadır. Halbuki ancak değerler sayesinde teknolojik araştırma ve gelişim sağlanabilir.

Başlıkta yer alan üçüncü kavram, “havuç” ise bir parametre olarak düşünülebilir. Bu parametrenin görevi, değerler ile teknoloji arasında çok yönlü bir ilişki kurmaktır.

Sayın başkan, değerli dinleyiciler!

Pozitivizmin mirası, uzun bir zamandan beri pozitivizimle aralıklı da olsa uğraşan bir kişi olarak hep ilgimi çeken bir konu olmuştur. Çünkü entelektüel planda karşımıza çıkan bir takım sorunların, bu felsefe anlayışıyla bir şekilde ilgi içinde olduğunu sanıyorum. Bu sorunları genel hatlarıyla burada sizinle paylaşacağım, sonuçlarımı sizlerle tartışmaya çalışacağım.

Pozitivizm derken Viyana Çevresini kastediyorum; yani Aguste Comte pozitivizmi veya Antik çağ’dan falanca filozofunun pozitivist felsefeye yakın düşüncelerini dikkate almıyorum.

Özet: Kozmoloji ve felsefe, uzun tarihi geçmişleri içinde birbirlerini karşılıklı olarak ve çok yönlü bir şekilde etkilemişlerdir. Hem felsefede hem de kozmolojide çeşitli problemlerin doğuşu ve gelişmesi bu etkileşime bağlı olarak ortaya çıkmıiştır. Her iki disiplin arasındaki etkileşim doğrudan –mikro düzeyde- ; ayrıca diğer bilgi türleri vasıtasıyla kurulan ve “paradigma” kavramı çerçevesinde ele alınabilecek dolaylı –makro düzeyde- gerçekleşmiştir. Kozmolojinin (veya başka bir bilimin) felsefeyle olan ilişkisinin, ikinci olarak, daha farklı bir boyutundan da sözetmek yerinde olur: her bilimsel çalışma belli bir kültürel, sosyal ve tarihi ortamda yapılır ve bilimle uğraşan herkes birtakım bireysel değerlere sahiptir. Bilimsel gelişme aynı zamanda bu tür faktörlerin en uygun şartlarda birarada bulunmasıyla sağlanabilir. Dolayısıyla bilimin bir de bu yönden değerlendirilmesi gerekir. Böyle bir değerlendirmede felsefe bir araç olarak kullanılabilir. Kozmoloji ve felsefe arasındaki ilişkinin gerek doğrudan –mikro düzeyde-, gerekse dolaylı –makro düzeyde- incelenmesi, bu iki disiplinin tarihi gelişimlerinin veya düşünce tarihinin anlaşılması bakımından da önemlidir. Fakat böyle bir etkileşim, sadece düşünce tarihi açısından değil, kozmolojinin veya başka bir disiplinin bugünü için de önemlidir. Dolayısıyla, üçüncü olarak, kozmoloji ve felsefe arasındaki ilişk bir de bu açıdan düşünülerek ele alınmaya çalışılmıştır.

Özet: “Zaman” çok farklı özellikler içinde barındıran bir kavramdır. Kullanım yerlerine göre de farklı anlamlar taşıyabilmektedir. Bu kavramın diğer önemli bir özelliği, bilgilerimize etki yapması,özellikle tarih içeren bilginin içeriğini biçimleyebilmesidir. Zaman ve onu kullanarak tanımlanan “tarih”, “kronoloji”, “eski eser” gibi kavramlar, bilginin içeriğini belirlemede etkin bir konumda bulunmaktadırlar. Bu yazıda zamanın bu özellikleri üzerinde durulmuştur.

Abstract: In this paper I will try to analyse some neglected aspects of the connectives. This analysis shows also that the roles of connectives regarding physical things and in language are much deeper than expected. I’ll try than that the basic characteristics of the connectives in daily language are to relate the sentences each other according to their temporal specifications. Second, I will take into consideration that the different connectives set up different combinations between tense (and space) of the sentences, and each combination, as a whole, gives us a new information. If we take the sentences together with the connective as a whole, then we can speak of modality of the connectives in logic, and in daily language.

Keywords: Connectives, togetherness, time