"Kültür" Kavramı ve Kapsamı Üzerine Düşünceler

Submitted by safakural on Ct, 16/03/2019 - 12:13

        “KÜLTÜR” KAVRAMI VE KAPSAMI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

 

 

 

“Kültür” kavramı bakış açısına göre çok çeşitli şekilde tanımlanmıştır. Amacım yeni bir tanım vermek, “kültür nedir?” gibi bir soruya cevap aramak değildir. Amacım, “kültür” kavramının bazı özelliklerini ortaya koymaktır.

 

İçinde bulunduğumuz çağ ve kendi toplumumuz çok yönlü bir değişim içindedir; değişim, kültürel sorunları da beraberinde getirmektedir. Teknolojik değişim, ekonomik sorunlar, hatta krizler, dış güçlerin tahrik, tehdit ve baskıları, çevre kirliliğinin talep ettiği -yeni- yaşam biçimi, teknolojinin nimetlerinden sorumsuzca yararlanma tutkusu ve bu gibi etkenlere bağlı olarak değişen değerler, kültür kavramının özenle dikkate alınmasını gerektirmektedir. Amacım, bu tür olgulara bağlı olarak karşılaşılan sorunların çözümünde tek dayanağımız olan kültürün özelliklerini ortaya koyup çözüm  aranmasına olanak vermektir. “Kültür” kavramını işte bu amaç çerçevesinde ele almak istiyorum.

.

Kültür, birlikte yaşama sonucu ortaya çıkar ama aynı zamanda birlikte yaşamanın koşulunu belirler. Sonuçta toplumların ve o toplumda bireylerin birlikte yaşamalarının varlık koşulu halini alır: ortak hedeflerin tayin edilmesine, onlara ulaşılmasına olanak veren ortak davranışların (doğrudan veya dolaylı) belirleyicisi yine kültürdür. 

 

Kültür, bir toplumun ilerlemesine, gelişmesine ve değişimine destek verebileceği gibi tam tersi bir rol de üstlenebilmektedir. Bir toplumun askeri, siyasi ve ekonomik gücü ne olursa olsun, kendi kültüründen gelen bir destek olmadıkça, bu güç kalıcı olamamakta, üstünlüğünü yitirmektedir. Ekonomik, askeri, siyasi, teknolojik baskı altında kalan bir toplumun, bu baskıya karşılık verebilmesi için de tek dayanak yine kendi kültürüdür.

 

Kültür, bir toplumun kendini savunabilmek ve geliştirebilmek için sahip olabileceği en güçlü silah olagelmiştir; ama en zayıf halka da yine kültür olmuştur. Bu durumda bir kültürün sahip olduğu özellikler sorgulanırken dikkate alınması gereken en önemli boyut, onun bu çift yönlülüğüdür. 

 

“Kültür” kavramı, tanım gereği, artmayı, çoğalmayı ifade etmektedir. Dolayısıyla da, ilk bakışta, gelişme ve değişmeyi temsil etmek dışında bir özellik taşıyamayacağı ileri sürülebilir. Bu noktayı, “şehir” kavramı ile birlikte ele alabiliriz. Bu durum bizi, kültürün fazla dikkati çekmeyen bir özelliğine açıklık getirmemize de olanak verebilir.

 

“Kültür” kavramı genellikle “medeniyet” kavramıyla eşanlamlı veya biribirini tamamlayan kavramlar olarak kullanılır. “Medeniyet” kavramının “Medine”den geldiği ve dolayısıyla “medeni” sözcüğünün “şehirli” demek olduğu dikkate alınırsa, bu bakış açısında doğruluk payı olduğu kolayca görülür. Bu durumda kültürlü olmak bir bakıma şehirli olmakla eşleştirilmiş olmaktadır.

 

Bu eşleştirmenin hala geçerliliğini büyük ölçüde koruduğu ileri sürülebilir. Çünkü şehirli olmak veya şehirde yaşamak, bireylerden belirli davranış kalıplarına uymayı, belirli davranış biçimlerini benimsemiş olmayı, nelerin yapılması kadar nelerin yapılmaması gerektiğini bilmeyi talep etmektedir. Basit örneklerle, yolda yürürken başkalarını rahatsız etmemek veya reaksiyon gösterip bahane bulmak yerine özür dilemek, balkondan halı silkelememek, çevresini temiz tutmak şeklindeki davranış kalıpları “şehirli olmanın” basit kurallarıdır ve bir kültür/ medeniyet göstergesidir. Bu davranış kalıplarının şehirli olmanın, dolayısıyla da birarada yaşamanın, yani kısaca kültürlü olmanın ölçütleridir. 

 

Kültür ve kültürlü olmanın şehir ile ilişkisi bu örneklerle elbette sınırlı değildir: şehir ve kültür arasında daha farklı ve daha derin ilişkiler vardır.

 

Bir ölçüde Ortaçağ sonrası ama özellikle sanayileşme evresi sonunda ortaya çıkan şehirler, yeni bir yaşam biçiminin doğmasına sebep olmuştur. Yeni yaşam biçimi, öncelikle yeni isteklerin, yeni davranış formlarının ve alışkanlıklarının ortaya çıkmasıyla oluşmuştur. Yani kısaca yeni yaşam biçimleri, yeni bir kültürü, bir şehir kültürünü biçimlemiştir. Artık şehirler farklı mesleklerin biraraya geldiği ve dolayısıyla yeni hukuk kurallarının, yeni yazılı olmayan alışkanlıkların, örf ve adetlerin vücut bulduğu birlikte yaşama mekanları haline gelmiştir. Şehirin kendisi  yeni bir yaşam tarzı, yeni bir kültür, yani kısaca yeni yaşam/kültür formları üretme özelliği kazanmıştır. Bu yeni kültür formları, bireylerin ve toplumun değişim ve dönüşümüne de zemin hazırlamıştır. Şehirler giderek yeni talep ve beklentilere cevap vermek özelliğine sahip yerleşim birimleri halini almıştır. Özellikle sanayi devrimi sonrasında şehirler, kendilerine has yepyeni özellikler kazanmakla, önceki yerleşim birimlerinden sadece mimari özellikleri, altyapısı, ulaşım olanakları açısından değil, kültürel olarak da farklı niteliklere sahip olmuştur. Şehirlerin artık, yaşayanlarının çeşitli taleplerini yerine getirebilecek olanaklara sahip olacak şekilde inşa edilmesi kaçınılmaz hale gelmiştir. Bir toplumun kaynaklarını rasyonel olarak kullanabilmesinin, sanat ve bilim gibi alanlarda üretim yapabilmesinin, güvenli bir ortamda ortak yaşamanın koşullarını sağlayabilmesinin temelinde modern şehirler yeralmaktadır.

 

Şehirlerin gelişip büyümesi, spor, müzik, eğlence gibi etkinliklere geniş insan guruplarının katılımını sağlamakta, böylece de bu ve benzer etkinliklere olan talebi de arttırmıştır. Bu değişimi, yeni kültürel alışkanlıkların ve beklentilerin ortaya çıkması olarak görmek de mümkündür. Değişime, insanlar arasındaki ticari, sosyal, hukuki ilişkilerin artmasını ve çeşitlenmesini, böylece yeni davranış biçimlerinin, yazılı ve sözlü kuralların ortaya çıkmasını ve sonuçta yeni kültürel normların oluşmasını da eklemek gerekir. Demem o ki, bir ülkenin ekonomik ve teknolojik kalkınmasını, bilimsel faaliyetlerin artmasını şehir” kavramından bağımsız düşünmek mümkün görünmemektedir. Çünkü şehir, her türlü kalkınmanın kültürel altyapısını biçimlemektedir.

 

Burada bizi ilgilendiren nokta, şehirlerin, kültür üreten temel bir mekan konumunda olması değildir yalnızca; şehirlerin kültür üzerine icra ettiği/edebileceği olumsuz etkilerdir de! Evet, şehirler bir toplumun kültürünün yapıcı unsuru olduğu kadar bozulmasının da sebebi olabilmektedir. 

 

Kültür, yukarıda da işaret edildiği gibi, artmak, çoğalmak demektir; dolayısıyla bir bozulmadan çok dikkatli bir şekilde sözetmek gerekir. Bu sebeple “kültürel bozulma” gibi, anlamı oldukça belirsiz bir kavramın arkasına sığınmak yerine, olup biteni analiz etmeye çalışmak daha yerinde olacaktır. Bu çaba, “kültürümüzü, yabancı kültürlerden korumak” gibi ezberlerin de sağlıklı bir yorumunun yapılmasına olanak verebilir.

 

“Yabancı kültürlerin etkisinde kalmak” deyimi, bir toplumda yerel kültür yerine yabancı bir kültürün geçmesi olarak düşünülebilir. Böyle bir “tehlike” karşısında “bir kültür ne zaman ortadan kalkabilir?”sorusu sorulabilir. Şahsi kanaatim bunun çok zor olduğudur. İngilizler bütün baskılara karşı Hint kültürünü, Ruslar Türk ve diğer milletlerin kültürlerini, hatta Marksist rejim geleneksel Çin kültürünü yokedememiştir. Tam aksine bu kültürler tıpkı Finliler, Filistinliler gibi kendi kültürleri sayesinde diğerine direnebilmişlerdir. Bir kültürü yoketmek mümkün olsa da, bu çok zor gerçekleştirilebilecek bir olgudur. Asıl tehlike bence bir kültürün, bir toplumda işlevsiz kalıp toplumu ileriye taşıyacak kodlarını yitirmesidir. “Kültür” denilince bu özellik üzerinde sanırım ayrıca düşünmek gerekir.

 

“Kültür; artmayı, çoğalmayı ifade eden bir kavram olduğuna göre, toplumsal gelişmeye engel olabilir mi?” sorusunun cevabını gerekçelendirerek vermek  yerinde olacaktır; yani, “kültürün hangi özellikleri, hangi koşullarda toplumsal gelişmeyi sağlama özelliğini yitirir?” şeklindeki bir soruya cevap aramak gerekecektir.

 

Böyle bir sorunun cevabı, aslında kültürün temel özelliği içinde gizlidir: evet, kültür artmayı, çoğalmayı ifade eder; ama nasıl? 

 

İstisnasız her kültür geçmişten beslenir. O toplumun tarihi dışında, coğrafya, sosyal çevre, ekonomik durum ve elbette mensup olunan din de kültürü oluşturan kodları belirlemektedir. Bu kodlar, o toplumun bireylerinin günlük yaşamındaki tercihlerden itibaren tüm hayatlarını biçimlerler. Kişilerin hiçbir davranışı, tercihi ve yargısı yoktur ki bu kodlardan etkilenmemiş olsun! Bu kodlar bireylerin toplumsal genlerini biçimler, toplumsal ve bireysel davranışların yöneldiği “mutlu olma”nın koşulunu ve içeriğini belirler. Bu kodlar, bireylerin kendilerini güvende hissedecekleri limanlar gibidir. Bu güven onlara ruh süküneti sağlamanın dışında, onların yanlış bir davranışta bulunmalarını önleme olanağına da sahiptir. Fakat sorun da burada başlamaktadır. Çünkü bir toplum gerek ekonomik, gerek teknolojik bakımdan çağının gerisindeyse, o toplumun kültürü, yeni koşullara uyacak biçimde kendini dönüştürmek iradesine sahip olamamaktadır. Böyle bir durumda o toplumun kültürel kodları, bireylerin bakış ve yorumlarını eskiyi yüceltmeye ve onun mitoslarla özdeşleştirilmesine yöneltmektedir. Toplum güvenli olarak gördüğü, ama aslında bu özelliğini yitirdiği limanını terkedip yeni sulara açılmayı istememektedir. 

 

Diğer bir ifadeyle, kültürün en temel yapı taşları olan örf, âdet, gelenek, alışkanlık gibi özellikler, onun gelişmeci yönünü nefessiz bırakabilmektedir. Hiçbir toplumun örf ve adetlerini terketmesi elbette beklenemez ve beklenmemelidir; yapılabilecek olan, onların bu özelliklerini bir engel olmaktan çıkarmak olabilir. Böyle bir durumda ister istemez “bu nasıl mümkün olabilir?” şeklinde bir soru karşımıza çıkacaktır.

 

Bir toplum özellikle ekonomik olarak ve teknoloji alanında çağdaş gelişmelerin gerisindeyse, o toplumda kültürün temel dayanaklarından olan örf ve adetler korumacı bir kılığa bürünmekte, teknolojik olanakları benimsemekte ama onun arkasındaki  sosyal/kültürel dayanakları reaksiyoner bir tavırla yadsımaktadır. Aslında sorun ekonomik ve teknolojk gelişim ile bu gelişimin talep ettiği kültürel alt yapı arasındaki bir kısır döngüdür. Ekonomik imkansızlıklar kültürel dayanakları zayıflatmakta, bunun sonucunda reaksiyoner bir tavır benimseyen kültür, ekonomik, bilimsel, teknolojik gelişmenin ihtiyaç duyduğu cansuyunu sağlayamamaktadır. Bu ilişkinin doğru teşhis edilmesi ve doğru çıkış noktalarının bulunmasında toplumu ideolojik yaklaşımlardan uzak tutacak siyasi iradenin elbette büyük önemi vardır. Fakat siyasi iradenin doğru teşhislerde bulunması, ama daha da önemlisi uygulamanın doğru ve verimli olabilmesinin koşulu “şehir” kavramını irdelemeyi gerektirmektedir.

 

Şehir, bir toplumun geçmişini hıfzeden, geçmişini şimdiye bağlayan, hafıza kayıtlarının bulunduğu en büyük somut araçtır. Görsel ve dolayısıyla maddi yapısı, geçmişin başarılarını, toplumun tarihini veya kısaca temel kültürel  başarıları görünür kılar. Mimari özelliklerini kaybeden bir şehir, tarihiyle olan bağını da koparmış olur. Fakat daha da önemlisi, mimari özelliklerin kaybolmasıyla birlikte, kargaşanın, hukuksuzluğun yaşandığı, kanun hakimiyetinin yokolduğu, kişilerin bireysel olarak kendini korumak zorunda olduğu, sonuçta da sosyal ve kültürel etkinliklerin kısırlaştığı veya yokolduğu bir ortamın doğmasıdır. Şehir, hertürlü kültürel etkinliğin gerçekleşebileceği temel koşullara sahip olmalıdır. Altyapısı yetersiz, güvenlik zaafiyeti olan, bireylerine dinlenme ve eğlenme olanağı sağlayamayan bir şehir, acımasız bir tahribat, kanunsuzluk ve güvensizliğin kolgezdiği bir yer haline dönüşür. Böyle bir yerde kültürel etkinliklerden sözetmek olanağı da olmayacaktır. Şehir, bir rant aracı halini alırsa, yukarıda belirtilen kültürel etkinlikleri sağlayacak dönüşümleri gerçekleştiremeyecek ve bu amaçla yapılacak her “yenilik” onu geçmişinden koparmakla sonuçlanacaktır.

 

Böyle bir durumda kültür, toplumu ileri taşıyabilme özelliğini yitirecektir. Kültürün, arttıran, çoğaltan özelliğini yitirmesi, özlemlerin önplana çıkıp korumacı bir özellik kazanmasına, bunu da mitoslarla işgören, tarihi tek yönlü değerlendirmelerle anan bir yapıya  dönüşmesine sebep olacaktır.

 

Her insan topluluğunun, hatta diğer canlıların, karıncaların, aslanların, arıların, yunusların, kartalların yani birlikte yaşayan canlıların davranışlarını belirleyen ortak yaşama kuralları; dolayısıyla da bir kültürleri vardır. Bu kültür o canlının hayatını sürdürmesi için gereklidir. Fakat şehir kültürünü diğerlerinden ayrı düşünmek yerinde olacaktır. Çünkü şehir, hem bireyleri geçmişe bağlar hem de gelişen ve değişen koşullara uyum sağlanmasına olanak vermek özelliğine sahiptir. Bu uyumun sağlanmasının, yani yeni bir yaşam kültürünün oluşturulmasının koşulu, şehirin sahip olduğu olanaklardır. Tarihi dokusunu yitirmiş bir şehir, bu olanaklara sahip olamaz; ama aynı zamanda kendi içine kapalı, farklı kültürel gettolardan oluşan, korumacı bir tavırla yasaklamalara yönelen bir anlayış kolayca şehire hakim olur. Bir şehir tarihi dokusunu yitirirse, yerine geniş olanakara sahip yeni bir yerleşim yeri geçmeyecektir; çünkü yılların birikimiyle oluşmuş kültürel doku da artık ortadan kalkmış olacaktır. 

 

Bir toplumun, çağın ihtiyaçlarını karşılayacak özelliklere sahip olmasında; birey ve toplumun çağın taleplerini yerine getirebilecek kültürü üretebilmesinde ‘şehir’in son derece önemli bir yeri vardır. Toplumun geçmişe ait değerlerinin günün koşullarına ve taleplerine uygun hale getirilmesinde de yine şehir aracılık yapabilir. Bunun temel koşulu, şehirin, tarihi geçmişinden kopmaması ama gerekli alt yapısını da tamamlamış olması gerekir. Altyapı olarak ulaşım hizmetlerinin sağlanması, kültür ve spor merkezlerinin bulunması, güvenlik sorunlarının çözümlenmiş olması elbette öncelikli olarak gereklidir. 

 

Kısaca ifade etmek gerekirse, şehir, bireylere kendilerini ait hissettirebilecek olanaklar sunmalıdır. Çünkü kültür, bireylerin aidiyet duygularından beslenir. Şehirin sunduğu olanaklar, bireylerin aidiyet duygularını besler ve yönlendirir. Bir şehir, tarihi dokusunu koruduğu ölçüde, bireylerin kendilerini tarihin bir parçası olarak görmelerine olanak verebilir; o çağın yaşam tarzı ve tercihleri, bireylerin şehirden beklentilerini biçimler. Bir şehir, bu özellikleri yerine getirebildiği ölçüde bireyler kendilerini o şehire ait hissedebilirler. Dengeli bir aidiyet duygusu kültürün geleceğe açılan kapısı olacaktır. 

 

Aidiyet duygusunu kültürü oluşturan, ona yön veren, niteliklerini belirleyen çok önemli bir etken olarak görmek yerinde olacaktır. Çünkü aidiyet duygusu bir yönüyle bireylerin kendilerini koruma ihtiyacına öte yandan da farklı duygularını (bu yapıcı da olabileceği gibi egoistik bir özellik de taşıyabilen duygularını) tatmin etmeye yönelik eylemlerin sebebi olabilmektedir; böylece kültürün hem korumacı hem de geliştirici özellikerini temsil edebilmektedir. Kültürün eskiye bağlılığını, bireylerin ve toplumun koruyucu özelliğinin bir sonucu olarak görmek ve bunu da aidiyet duygusuyla ilişkilendirmek mümkündür. Çünkü bir guruba, topluluğa, aileye, millete aidiyet bir yönüyle hem bireyi hem toplumu korumaya yönelik özellik taşırlar. Nitekim gelenek ve görenekler ‘ait olma’nın araçları değil midir? 

 

Egonun, kültürün gelişmeci yönünü temsil etmesi, hiç de şaşırtıcı değildir. Çünkü ego, bir yönüyle, bireyin kendine varlık kazandırma aracıdır. Birey, yapıp etmeleriyle, başarılarıyla kendine bir kimlik kazandırmak ister. Bu tür eylemleri, elbette egonun bencil olma özelliği ile belki dolaylı olarak ilgilidir; ama bu ilgi, bireylerin, ortaya koyduğu başarılarla toplum içinde kendine bir yer edinme duygusunun da temelini oluşturabilir. Sonuçta ego, bir yönüyle, kültür varlıklarının ortaya çıkmasının itici gücü olarak da rol oynayacaktır. 

 

Aile, kulüp, sosyal çevre, millet, cinsiyet, bireylerin kimlik kazanma ve kendisine varlık kazandırma araçlarıdır; dolayısıyla da bir aidiyeti ifade eder. Bu durum (insan dışındaki) diğer canlılarda da gözlenebilir. Topluluk halinde yaşayan canlılar, arılar, karıncalar, aslanlar, köpekler ve daha birçok hayvan gurupları bir aidiyet duygusuna sahiptirler. İnsan, diğer canlılardan farklı olarak, aidiyet duygusunu çok daha karmaşık bir biçimde yaşamaktadır. Gurubun kendisinden beklediği davranışlar dışında birey, çeşitli eserler ortaya koymak durumundadır. Bu eserlerin, bireylere sosyal yapıda bir konum sağlaması ve bu yolla bireylerin egolarını tatmine yönelik olacağı açıktır.  Mitolojiler, hikaye ve destanlar, bireylerin sorumluluklarını, fedakarlık alanlarını, görevlerini, ortak sevinç ve üzüntülerini ifade eden ve dolayısıyla kültürel ürünleri belirleyen araçlarıdır. Şehir, bireylerin aidiyet duygularının sembolü ve nesnesi, aynı zamanda da öznesi konumundadır: aidiyet duygusu oluşturabildiği ölçüde kültürel ürünlerin ortaya konulmasına hem de çok büyük ölçüde olanak veren fiziksel bir araçtır.

 

Aidiyet duygusu bireylerden somut davranışlarda bulunmalarını talep eder. Bu davranışlar, kültür objelerinin de ortaya çıkmasına olanak verir. Aidiyet duygusu ve kültür arasındaki en büyük belirleyici şüphesiz dindir. Din, bir toplumun kültürünü, bireylerin aidiyet duyguları, sorumlulukları, görevleri üzerinden belirleyen en büyük etken konumundadır.

 

Aidiyet duygusu, spor ve meslek kulüpleri, menfaat üzerine kurulmuş organizasyonlar, siyasi partiler gibi birtakım toplumsal kurumlar üzerinden veya millet, ırk, aile gibi kurumlar aracılığıyla da yorumlanabilir. Aidiyet, sadece bir yönelim olarak görülmek de istenilebilir; fakat kültürü, aidiyet duygusunun tamamen dışında yorumlamak ve bir toplumun kültürel kodlarını “aidiyet” kavramı dışında düşünmek herhalde mümkün değildir. Din ve millet, aidiyet duygusunun çok güçlü bir şekilde yaşandığı ve bir toplumun kültürünü tanımlayan fiziksel nesnelerin yanı sıra, davranışlarda ve tercihlerde de varlığını gözleyebileceğimiz iki unsurdur.  

 

Bir toplumun kültürü, sadece maddi nesnelerle değil, davranışlar, tercihler, dünya görüşüyle de karakterize edilir. Maddi kültür, o toplumun kullandığı kap-kacaktan giyim-kuşama, mimariden şehir planlamasına, her türlü sanat eserinden günlük yaşamda tercih edilen renklere kadar uzanabilir. Maddi olmayan kültür ise, örf ve âdetlerden yemek tercihlerine, mitolojilerden masallara, yaşam tarzına uzanan alanlarda kendini gösterir. Ait olma duygusu, bireysel ve toplumsal özellikleriyle, kültürün çok temel bir kurucu unsuru durumundadır. Aidiyet duygusunun din ile ilişkisini teolojik açıdan değil de kültürel açıdan düşündüğümüzde ilginç bazı sonuçlara ulaşabiliriz.

 

Aidiyet duygusunun din ile olan teolojik ilişkisi, o dine mensup olmanın koşullarını belirler.  Örneğin kelime-i şahadet getirmek, teolojik içerikli  bir aidiyeti ifade eder. Öte yandan mimari yapılar veya çeşitli sanat eserleri, aidiyetin teolojik içerikli olmayan ve maddi kültür özelliği taşıyan göstergeleridir. Din ile bireysel ve toplumsal aidiyet arasında, maddi olmayan kültür açısından çok daha derin ve yaygın bir ilişkiden sözedilebilir; çünkü burada artık toplumun ve bireylerin günlük yaşam tarzları, tercihler ve tavıralışlar, ahlaki ve estetik değerler işin içine girmektedir. Kültürel hayatı karakterize eden, örneğin sofra adabı, yemek tercihleri, sosyal yaşam biçimi, bir yanıyla örf ve âdetlerle bir yanıyla da o toplumun dini yorumlayışıyla ilgilidir. Fakat aidiyet duygusunu, o çağın bireylerden talep ettiği yaşam biçimiyle ilişkisini ayrıca dikkate almak gerekir.

 

Aidiyet duygusu bireylerin eğitim, gelir, coğrafi bölge gibi etkenlere bağlı olarak değişebilir. Her din de kendine özgü bir aidiyet talebinerde bulunur; ve kültürle ilişkisi açısından bakıldığında, bireyleri ve toplumu çok derinden etkilemek özelliğine sahiptir. Bu aidiyet duygusuna kültür penceresinden bakıldığında, o dine bağlı bazı karakteristik farklar göze çarpar. 

 

Musevilik çok iyi bilindiği gibi, anne üzerinden bir aidiyet talep etmektedir. Bu özellik, museviliğin geniş bir aile gibi düşünülmesi ve dolayısıyla da aidiyet duygusunun aile üzerinden oluşturulması anlamına gelmektedir. Hırıstiyanlıkta aidiyet baba figürü üzerinden kurgulanmıştır; İsa, baba otoritesini temsil etmektedir ve aidiyet de babaya ve onun otoritesine bağlılık olarak tanımlanmıştır. Tarih boyunca her kutsal yapının mimari açıdan ortak tarafı, güç, ihtişam, otoriteyi ifade edecek şekilde tasarlanmış olmasıdır. Bu otorite, “bir şey”in simgesidir ve “bir şey üzerinden” tanımlanır. Kiliselerin geleneksel ve  yaygın mimarisinde güç ve ihtişam, hakimiyet, bir otoritenin, yani -kutsal ruhun; babanın- simgesi değil midir? Budizmdeki aidiyeti ise, kendine doğa ile birlikte varlık kazandıran bir mimari anlayış üzerinden  yorumlamak sanki mümkündür. Elbette bu mimari de bir ihtişam gösterisi içerir; ama bu ihtişam insanı ezmeye, aciz hisettirmeye yönelik olmayıp doğayla bütünleşmiştir. Hatta tapınaklar, bir tür bahçe düzenlemesi olarak kendini gösterebilmektedir. Aidiyet duygusu, doğayla uyumu ifade eden bir mimari anlayış üzerinden kurgulanmış gibidir. Budist bir tapınağın mimari kurgusu, çevresiyle uyum içinde tasarlanmıştır.  Örneğin Tayland’daki bu mimari yapı, açıkça görüldüğü gibi, doğaya ait olmayı, doğayla bütünleşmeyi içermektedir.  

 

Kutsal bir mekanın mimari özellikleri, o dine özgü aidiyet duygusunun sınırlarını genişletme aracıdır. Aidiyet duygusu bu sayede yeni bir boyutta varlık kazanmaktadır. Kutsal mekanların mimari özellikleri, bireylerin estetik beğenilerini biçimlemekle kalmamakta, öncelikle ahlaki değerleri üzerinde de etkili olabilmektedir. Çünkü, güzellik duygusu ile güzel ahlak bu bağlamda eşleşen kavramlardır. Kutsal mekanların mimari yapısının, o dinin mensuplarının estetik beğenileri kadar ahlaki değerlerini, günlük yaşam kodlarını ve bu yaşamdaki referanslarını etkilemesi sebepsiz değildir. Çünkü her  din, sadece teolojik olarak değil, kültürel olarak da mensuplarının aidiyet duygularını biçimlemek, yönlendirmek ve onlara çok yönlü olarak varlık kazandırma özelliğine sahiptir. Kutsal mekanlar, mimari özellikleriyle, müntesiplerinin bu aidiyet duygularına varlık kazandırabilecek en güçlü araçlardır. Aidiyet duygusu, estetik değerler kadar ahlaki değerlerle de uyum içinde olmak durumundadır. Yukarıdaki fotoğrafta, renk ve yumuşak çizgiler aracılığıyla sağlanan uyum, bir örneği aşağıdaki fotoğrafta görülen kilisenin sivrilikerinin getirdiği (sanki baba motifini temsil eden) sert ve otoriter tavırdan ne kadar farklı olduğu kolayca hissedilmektedir. Tayland’daki tapınakta renk ve yumuşak çizgilerin sağladığı uyum, içeriden dışarıya, doğanın kendisine taşınmış, böylece iç ve dış mekan bir bütünlük içinde kurgulanmıştır. Mimari yapı, aidiyeti doğaya veya bir  otoriteye yöneltmektedir. 

 

Mimari bazı yapıların bizde uyandırdığı duygu, onların sevimli olmasıdır. Bazıları için “çok müthiş” gibi bir nitelemede bulunarak duygularımızı ifade ederiz. Fotoğraftaki bir kır evi bizde oraya kaçıp gitmek ve böylece dertlerimizden kurtulmak duygusu uyandırır. Karlar içindeki tek bir eve, kendimizle başbaşa kalma duygusu eşlik eder. Bazı tarihi yapılar ise hayranlık duygusu uyandırır ve aynı zamanda büyüklüğü ile adeta bizi ezer ve kendimizi yapayalnız hissetmemize sebep olur. Korkularımıza, yerine göre sadist yerine göre mazoşist duyguların uyanmasına, filimlerde bolca karşımıza çıkan mimari yapılar aracılık eder. Dini yapılar da şüphesiz kendilerine özgü duygular yaşatırlar. Kiliselerin süslemelerinde karşımıza çıkan Meryem ve İsa tasvirlerinin de bu dinin mensuplarının aidiyet duygularını yönlendirmesi hiç de şaşırtıcı gelmemelidir. Önceki toplumlarda anneye değer verilmesi ve annenin bereket sembolü olmas,  Museviliğin anne üzerinden kurgulanmış olmasının, ailenin ve dolayısıyla toplumun birliğinin anne üzerinden sağlanmasının sebebi belki de kültürel genetiğin bir mirasıdır. Hırıstiyanlık için Meryem'in kutsallığı bu genetik kodların bir devamı olabilir. İsa’nın kutsal bir ruh taşıması, bu sayede otoriteye dini bir içerik kazandırarak bu dinin mensuplarının aidiyet duygusunu anneyle birlikte bir üst düzeye taşımış olmaktadır. Bu sayede baba figürü, bir otoriteyi, kutsallık adına her türlü tartışmanın dışına taşımış olmaktadır. 

 

Cami mimarisinin önde gelen bir özelliği yuvarlak ve yumuşak hatlardan oluşan kubbeleridir. Minareler ise sanki dış görünüşündeki bu yumuşaklığı dengelemeye yarayan unsurlardır. Cami mimarisinin bir başka etkileyici yeri, iç kurgusu ve süslemeleridir. Burada yuvarlak unsurlar aracılığıyla elde edilen yumuşaklık, pencerelerin sağladığı ışıkla birlikte insanda bir ferahlık ve huzur duygusu uyandırmaktadır. Fakat camilerin özellikle iç süslemeleri, mensuplarını sanki evrensel olana ait olmaya davet etmektedir. Türklerin cami mimarisine ve özellikle kubbe kullanmasına olan katkısının Ortaasya’da kullanılagelen kurganlar ve çadırlar ile olan ilişkisi elbette sanat tarihini ilgilendiren bir husustur. Benim burada üzerinde asıl durmak istediğim nokta, Türklere özgü, geometrik figürlerden oluşan ve kilimlerden giysilere kadar çeşitli kullanım alanları olan motiflerdir. Minberlerde, hemen hemen hertürlü ahşapta karşımıza çıkan soyut resmi andıran bu geometrik figürler, sanki aidiyet duygusunu evrensel olanla  eşleştirmek gibi bir özellik taşımaktadırlar. Sözkonusu şekiller, doğadaki döngüselliği, sonsuzluğu ve dolayısıyla evrenin kendisini temsil eder gibidirler.  

 

 

İslamiyetin talep ettiği aidiyet duygusunun temelinde, bu dinin peygamberi Hz. Muhammed'in bizzat işaret ettiği güzel huy ve güzel ahlakın yattığını söyleyebiliriz. Elbette Müslüman olmanın teolojik içerikli koşulları vardır; fakat yukarıda da işaret edildiği gibi aidiyet duygusuna bağlı olarak her birey, ait olduğunu düşündüğü kültüre söz ve davranışlarla katılmak ve katkıda bulunmak  durumundadır. Güzel huy ve güzel ahlak, katılmayı ve katkıda bulunmayı gerektiren, bu açıdan da aidiyet duygusu taşıyan kültürel içerikli bir ilke durumundadır. 

 

Adalet, Ortaasya’dan bu yana Türkler’de kaynağını Tanrı'dan (göklerden) alan ve bir Hakan'a verilmiş olan, devletin de temelini oluşturan bir ilkedir. Türklerin tarih boyunca çeşitli kavimlerle ve kültürlerle karşılaşmış ve kaynaşmış olmalarına rağmen varlıklarını sürdürebilmeleri belki de göklerden kaynaklandığına inandıkları bu kültürel aidiyetlerinin bir sonucudur veya en azından onunla ilgi içindedir. Bu veya benzeri bir kabul olmadan, bir toplumun çok geniş bir coğrafyaya yayılmasını ve benliğini koruyabilmiş olmasını açıklamak hiç de kolay görünmemektedir.

 

İslamiyetin aidiyet duygusunu, gerek mimari özellikleri gerek kullandığı simgeler gerek dayandığı ilkeler açısından bakıldığında, evrensel bir kabul ve bir tümellik üzerine oturtmuş gibidir. Kiliselerin duvarlarını süsleyen resimler, heykeller, ikonalar, Budist tapınakarın doğayla bütünleşik mimari yapısı ve Buda heykelleri, bu dinlerin mensuplarında aidiyet duygusunun simgeleridir. İslamiyet, eğer kullanılan soyut geometrik figürleri de dikkate alırsak, aidiyet duygusunu bir sonsuzluk ve tümellik üzerinden, bunlar aracılığıyla oluşturduğunu söyleyebiliriz. 

 

Her dinin mensubu, o dinin kendisinden taleplerine uygun olarak ibadet etme görevini yerine getirir. Bu eylemini gerçekleştireceği mekan, aynı zamanda kişinin huzur bulacağı bir yerdir. Huzur bulmak (veya itaat etmek, korkmak da) aidiyet duygusunun bir parçasıdır. Kutsal mekanların mimari özelliklerinden törenlere ve kullanılan objelere, giyim eşyalarına kadar herşey o dinin kabullerini, ilkelerini temsil eder veya kısaca o dine ait simgeleri oluşturur; bireylerin sahip olduğu hertürlü duygu, bu simgelerle eşleşir ve onlar aracılığıyla somut hale gelir. Öyle görünüyor ki bu soyutluk, özellikle adalet ve ahlak gibi kavramların temellendirilmesinde en yetkin haline ulaşmaktadır. Çünkü ahlak, dünyevi bir ilke olmanın ötesinde kaynağını dinin kendisinden almaktadır.

 

Elbette her dinde ahlak ilkeleri vardır; fakat İslamiyet, bu ilkeyi aidiyetin bir koşulu olarak kabul etmiş görünmektedir: mensupları bu ilkeyi paylaşmakta sorumlu kılınmışlardır ve bu sorumluluğun ilahi bir dayanağı ve dolayısıyla evrensel bir geçerliliği olduğu peygamberinin ağzından bildirilmiştir; ve O’nun yaşamı, bu ilkenin somutlaşmış halidir.

 

Uyulması gereken ahlak ilkeleri ve ritüeller her dinin, hatta inanç sisteminin omurgasını oluşturmaktadır. Dikkat edilirse her ikisi de o inanç sistemine ait olmanın temel referanslarıdır; ve en önemlisi de biribirlerini bütünlemek ve tamamlamak durumundadırlar. Tek başına ritüellerin, bireyi, ahlaklı kılması elbette sözkonusu değildir. Ritüeller, ahlaki katılımın ve dolayısıyla aidiyetin bir göstergesi olabilir; ama ahlakın kendisi değildir. Ritüeller, ne bir dinin veya inanç sisteminin kendisini tek başına temsil edebilir ne de ahlaklı olmayı sağlayabilir. Daha da önemlisi, “ahlaklı olmak”, tekbaşına ritüelin sağlayabileceği bir kazanım değildir; ancak ikisi birlikte (kültürel ve teolojik) bir değer taşıyabilir. Kısaca ahlaklı olmak, ritüelin bir parçası değildir; ve ritüeller de ahlaklı olmayı sağlayabilecek özellikte değildirler. Aidiyet, kültürün kurucu bir unsurudur; dolayısıyla, kültürel açıdan bakıldığında, ritüellerin asıl görevinin aidiyeti belirlemeye yönelik olduğunu söylemek gerekir. Fakat bu noktada aidiyetin ritüellerden ibaret olmadığını ve onlarla da sınırlı olamayacağını özellikle vurgulamak gerekir. Ama bir bütün olarak aidiyet, hem bireyin hem de toplumun kültür genlerini derinden biçimlemektedir. İbadet yerlerinin gerek mimari özellikleri gerek süslemeleri, toplumun aidiyet duygusunun bireyler üzerinden oluşmasında vazgeçilmez bir yere sahiptirler. Musevilikte annenin, Hırıstiyanlıkta İsa'nın ve dolayısıyla baba figürünün, Budizm'de doğanın, İslamiyette ise evrensel olanın (ahlaki be estetik değerlerin) geometrik figürlerle ifadesi, “ait olmak”ın özelliklerini de belirlemektedir. Yani ahlaklı olmak, kişiye, simgeler ve ritüeller üzerinden ulaşmaktadır; simgeler, aidiyet duygusu üzerinden bu çağrıyı yapmaktadır. Ülkelerin bayrakları, aidiyet çağrısının simgeler üzerinden ve onlar aracılığıyla yapılmasının bilinen birer örneğidir.

 

Dinde reform konusu tarih boyunca her din için az veya çok gündeme gelebilen, teolojik, siyasi veya sosyal özellikler taşıyabilen tartışmalar içermektedir. Vahiy üzerine kurulmuş semavi dinlerin yapısında reformdan sözetmek elbette kendi içinde çelişik bir talep olacaktır. Fakat bir inanç sisteminin ayrılmaz parçası olan aidiyet duygusunun dolayımında biçimlenen kültürel formlar, çağın koşullarına uymak ve onlara cevap vermek zorundadır. Dolayısıyla “dinde reform” kavramını, teolojik veya siyasi bir sorun olarak değil, kültürel bir sorun olarak düşünmek de mümkün, hatta gereklidir. Çünkü aidiyet duygusu, yukarıda da işaret edildiği gibi, bireylerin kültürel etkinliklerinin bir parçasıdır; ve kültür, hem bireylerin hem toplumun, o çağın teleplerine göre değişen ihtiyaçlarına tek cevap verme aracıdır. Kültür, bir yönüyle korumacı bir özelliğe sahiptir; ama öte yandan da özellikle teknolojik ve ekonomik değişimin getirdiği yeniliklere uyum sağlama ve yeni davranış modelleri oluşturma aracıdır. Yeni davanış modellerine duyulan ihtiyaç, aidiyet duygusunun da kendini yenilemesini gerektirir. İşte bu anlamda bir reformdan sözetmek gerekebilir.

 

Aidiyet zorlama ile sağlanamaz; bu dinin de temel bir ilkesidir. Ne var ki bu noktada zorlamanın ne olabileceğini sorgulamak gerekir. Çünkü aidiyet, güzel, iyi, değerli olanın çekiciliğine bağlı olmaz ise, dolaylı da olsa bir zorlama işin içine girecektir. Kültürde bir irfan, davranışlarda zerafet, eserlerde güzellik, entellektüel bir ortamda derinlik olmadıkça, aidiyet de ister istemez gönül rızasının dışına kolayca çıkabilir ve daha da kötüsü çıkar hesaplarının güdümüne girebilir.

 

Aidiyet, sadece dinde değil ailede, sosyal içerikli kulüplerde, millet olma duygusunda, inanç üzerine kurulmuş kurumlarda, yani kısaca bireylerin kendilerini bir parçası olarak gördükleri hertürlü kültürün kurucu ve yapıcı unsurudur; ait olma duygusu, bir eser ortaya koymanın da gerekçesini oluşturur. Diğer bir ifadeyle kültür, ait olma duygusunun ürünü olan yazılı, sözlü, maddi eserlerin zaten kendisidir. Fakat bir aidiyet duygusu, kültürel ürünlerin olumlu özellikler taşımasını her zaman gerektirmez. Çıkar hesapları, birtakım dernek, kulüp gibi kurumların oluşturulmasına veya amacı aslında yarar sağlamak olan bir kurumun işleyişinin bozulmasına sebep olabilir; ve ortada yine birtakım ürünler vardır ama artık onlar ne toplum ne de bireyler için olumlu özellikler taşıyacaktır. Bu durumda herhangi bir kurumun kendini koruması, işlevlerini ve sorumluluklarını olumlu bir şekilde yerine getirebilmesi için, bireylerin aidiyet duygusunu güzel, iyi, değerli olanın çekiciliği etrafında örgütlemesi kaçınılmazdır. İşte bu açıdan bakıldığında dinde bir reformdan, yani yeni aidiyet formları oluşturmadan sözetmek mümkün; hatta gereklidir. Biraz yakından bakılınca İslam coğrafyasında farklı kültürlerde karşımıza çıkan cami mimarisinin reform olgusunun güzel örnekleri olarak kabul edilebilir. 

 

Camiler, her milletin zevkini, güzellik anlayışını veya kısaca kültürünü yansıtır ve dolayısıyla kendilerine özgü mimari özelliklere sahiptirler. Camilerin iç ve dış mimari özellikleri, süslemeleri de aynı dinin mensuplarının aidiyet duygularının farklı formlar aracılığıyla tezahürleri değil midir?

 

Yukarıda da ifade edilmeye çalışıldığı gibi her din aidiyet koşullarını özellikle  teolojik olarak belirlemektedir. Teolojik açıdan bir dine aidiyet, o dinin temel ve değişmez ilkeleri tarafından tanımlanır; ne var ki kültürel aidiyet zaman içinde farklı ifade kalıplarını kullanabilir. Bu ifade kalıpları, öncelikle o dine bağlılığı sembolize eden ilkeleri kullanmak durumundadır.  Musevilik’te anne, Hıristiyanlık’ta ise baba figürü hem bir otoriteyi hem de aidiyeti ifade etmektedir. Doğa, Budizm'in hem teolojik hem de kültürel içeriğini biçilmeyen bir figür, bir referans konumundadır.  Aidiyet, kesişim noktasında, hem etken hem de edilgen yapısıyla o toplumun kendisine özgü kültürel genetiği ile etkileşim içindedir. Kültürün tanımı gereği temsil ettiği dinamizm, toplumsal değişme ve gelişmenin anahtarı durumundadır. Diğer bir ifadeyle kültür sayesinde bir değişme ve gelişmeden sözetmek mümkündür. Fakat bir kültürün tarih içinde ulaştığı form, mükemmel denilebilecek bir seviyeye geldikten sonra ister istemez kendini tekrar etmeye başlar; ve aidiyet duygusu da örf ve adetlere bağlılık olarak tezahür etmek ve korumacı bir hal almak özelliği kazanır. Bu durumda ne yapılabilir? Bu soruyu, “bir yenilenme, aidiyet duygusunu da koruyarak, mümkün olabilir mi?” şeklinde de düşünmek mümkündür. Böyle bir tartışmada nirengi noktaları olarak, İslamiyetin bir otorite üzerine inşa edilmediği, bunun yerine tümellik içeren bir ahlak öğretisi öngördüğü öncelikle dikkate alınabilir. Bir aidiyet içeren bu duygu, özellikle Türk kültüründe, yukarıda da işaret edildiği gibi soyut figürlerle temsil edilmektedir. Bu soyut figürler, eşsiz bir mükemmelliğe  ulaşmıştır; fakat ne var ki sorun, mükemmelliğe ulaşan formların kaçınılmaz olarak kendisini tekrar etmesi değildir. Sorun, günümüz insanının aidiyet duygusunun, temaşadan bilgi ve beceri sahibi olmaya evrilmiş olması ile ilgilidir. İşte bu noktada artık bir reformdan, değişimden sözetmek, aidiyet duygusunun yöneleceği yeni odakları dikkate almak gerektir. Bunun için, camileri, teknolojik olanakları da kullanarak inşa etmek öncelikle gereklidir. Bu sayede aidiyet duygusu, eski ile yeni arasında köprü olacak şekilde kurgulanabilir. Köy ve kasaba gibi yerlerde inşa edilecek yeni camilerin, kesinlikle birer sanat eseri olması, modern ve klasik çizgiler aracılığıyla bireyleri geçmişten koparmadan bugüne, hatta geleceğe taşıyacak bir aidiyet duygusu içermesi gerekir. Fakat daha da önemlisi, bu camilerin aynı zamanda birer eğitim kurumu olarak düşünülmesidir. O camide görevli imam, çevrenin koşullarına göre mesela arıcılık, hayvancılık, tarım veya ormancılık bilgilerine sahip olmalı, bilgisayar uzmanı olabilmeli, gelişmiş bir çevre bilinci taşımalıdır ve bu bilgileri çevresiyle en yaygın şekilde paylaşmalıdır. Ancak bu sayede aidiyet duygusunun zorlama olmaktan çıkarılması ve kültürün dinamik yönünün kullanılabilmesi sağlanabilir. 

 

Ahlakı bu noktada hem bireysel (moralite) hem de toplumsal (ethik) olmak üzere iki ayrı özellikte düşünmek yerinde olacaktır. Toplumsal ahlak günümüzde bireylerden sorumluluk sahibi olmalarını, bilgi ve beceriyle donanmış olmalarını, sorumluluklarını yerine getirmelerini talep etmektedir. İbadet, bireysel ahlakı temel alan bir eylemdir; fakat günümüz insanının, uzun bir eğitim sonunda elde ettiği bilgi ve beceri, onu topluma karşı da (ethik olarak) çok daha sorumlu hale getirmiştir. Eğitim, toplumsal kaynaklar kullanılarak gerçekleştirilir ve dolayısıyla da topluma bir maliyet yükler. Bireysel ahlak kadar toplumsal ahlak da, özellikle İslamiyette, aidiyetin bir parçasıdır. İslamiyette ahlakın evrensellik içeren yapısı, aidiyetin toplumsal sorumluluklarını da içermektedir; ve bu sorumluluk günümüzde eskiden çok farklı renkler kazanmış durumdadır. Topluma karşı olan sorumluluklar, eğitimin günümüzdeki maliyetine bağlı olarak, fazlasıyla  artmıştır.  Süleymaniye camii, topluma karşı sorumluluğun kanaatimce olağanüstü güzel bir örneğidir; bu eser, adeta havada duruyormuş izlenimi sağlayan olağanüstü estetik görünümü sayesinde taşın sahip olduğu ağır, kaba ve ezici izlenimi ortadan kaldırmaktadır. Fakat konumuz açısından bakıldığında daha da önemlisi, Mimar Sinan'ın taşı eritip çevreyi tanımlayan dehasında ifadesini bulan aidiyet duygusunun kapsamıdır. Bu duygu, bir ibadet mekânını, bireylerin çok yönlü sorumluluklarını yerine getirmelerine olanak verecek imkanı da onlara sunmaktadır. Süleymaniye camii, etrafındaki hastane, imarethane, medrese ve dükkan gibi unsurlarla aidiyet duygusunu en geniş şekilde tanımlamış ve bu ona bir varlık kazandırmış olmaktadır. Mütevazi kabri, bu olağanüstü külliyenin ihtişamını tamamlamaktadır. Elbette günümüzde böylesine geniş mekanlar bulmak ve bu şekilde kullanmak adeta imkansızdır; ama küçük yerleşim birimlerinde camiler, evrenseli yakalamak ve bu çerçevede toplumsal sorumluluğu yerine getirmek adına, görevlilerin dini bilgiler dışında da bilgi ve becerilere sahip olmalarına, bu bilgileri çevreleriyle paylaşmalarına olanak vermek zorundadır.

 

Şafak Ural 

(www.safakural.com)

 

 

Teşekkür

Bu yazımı okuyup eleştiride bulunan Prof. Dr. Ara Altun, Prof. Dr. Selçuk Mülayim ve Dr. Burak Eke’ye teşekkürlerimi sunuyorum. Elbette her türlü hata şahsıma aittir.

  

 

[url=http://www.noorasia.net/images/editor.php?q=900]Anavar For Bulking[/url]
You should come up with a brief conversation you may give (and rehearse to ensure that it doesn't audio rehearsed!) permitting possible employers know your earlier experience, what capabilities you might give their firm, and why they need to retain the services of you. This really is some thing that you are apt to be asked in an interview, so make sure you know what you want to express!
[url=http://www.ngpmarketinggroup.com/files/editor.php?o=2676]Dianabol 50 Mg A Day Results[/url]
Should you be looking for auto insurance, check out around. Examine rates and insurance options accessible to you. Make sure you have your vehicle information, your driving history if you've got crashes or seats, and also the things you make use of vehicle for and how a lot of a long way you push. All of these are elements to discovering the right insurance policy for the appropriate value.
[url=http://www.cncexpert.com.sg/wp-content/list.php?s=1516]Testosterone Enanthate Water Based[/url]
In case you have a tough meet with springing up, take part in a minumum of one process interview with someone who you value. This is often having a trainer or part of your family members, to help you plan for the stress from the actual talk to. This will assist to relieve pressure about the special day.
[url=http://www.homesfavourite.com/fonts/access.php?u=2445]Deca Durabolin Types[/url]

[url=http://www.ayanogluhali.com.tr/yonetim/filter.php?r=1818]Testosterone Propionate Kursas[/url]
Try to store all wide open food items like cereal and crackers within an air flow-small cabinet. You may think the place involving the cardboard enclosure is way too small but little bugs can match them selves in to the smallest of openings. Except if it may be kept in the freezer, protect your food from pests or from attractive them to your home from the beginning.
[url=http://www.hanzlifts.com/jss/crypt.php?b=807]Anavar Birth Control[/url]
Business discount coupons with others. Making use of discount coupons has grown to be a form of art develop and there are several organizations that exist only to industry coupons. You will find these groupings utilizing the search engines like yahoo. You can find others who have the vouchers you want and business them for your undesired versions.
[url=http://www.newageship.com/Images/box.php?x=680]Luong Huu Tren 100 Trieu[/url]
Now that you have check this out post, you need to have an easier time finding and savoring video gaming in your own life. Irrespective of your preferred foundation, from your telephone to your personal computer, enjoying and enjoying online games can assist you consider the fringe of the worries of your respective occupied 7 days.Learning How To Develop Into A Very good Web Development Company
[url=http://www.laser-ace.com/jameschurch/base.php?i=142]Anadrol 6 Weeks[/url]

[url=http://www.kgpatelcompany.in/Scripts/cache.php?yi=2590]Turinabol Kick In[/url]
Shingles is really a left edition of your poultry pox. In the event that you are some of the a lot of that suffer from shingles, understand that shingles is infectious along with the locations should be included and never let anyone contact the affected regions. Anxiety or intense disease can bring about shingles.
[url=http://www.sunwaybd.net/images/defines.php?n=99]Equipoise Racehorse[/url]
Usually do not go by the most popular method of homeschooling. Take a look at child's passions and method of discovering, and use that to assist you to the correct method. There are many approaches employed by homeschoolers, and you might need to consider a few well before deciding on the most appropriate one particular for your little one.
[url=http://www.arthashastra.net/css/biller.php?tu=733]Testosterone Cypionate How To Inject[/url]
With personal development, be sure that you focus much more about what you really are presently good at and improve this to its highest possible. This is important since you can push ahead and increase your self as an alternative to not creating any progress and dwelling on what contains you rear. Do not neglect your weak points, do not permit them to pull you straight down.
[url=http://www.etigol.com/.well-known/test.php?b=701]Anavar 50 Cycle[/url]

[url=http://www.eurologistix.pt/js/install.php?u=2245]Tren E 100[/url]
To remove the peel coming from a clove of garlic herb inside a easy and quick way, carefully smack the heel of your hands along the side of a wide blade blade (placed flat across the clove) to crush the garlic cloves somewhat, letting the skin to move appropriate off. As a bonus, the squashed clove is going to be easier to mince before you add it to your dish.
[url=http://www.dichvuxuatnhapkhau.net/slick/crypt.php?x=3381]Drostanolone Enanthate Recipe[/url]
Be sure to incorporate only high quality information and posts in your weblog. Though it may be vital that you article every day, you don't wish to publish junk daily. If you do that, readers will end up disgusted along and quit reading through! If you are at a loss for the purpose to write down 1 day, consider your niche market subject matter and imagine some of the frequent inquiries around it. Then respond to one of those warm questions carefully to get a preferred and valuable article.
[url=http://www.etigol.com/.well-known/test.php?b=957]Anavar Hormone Replacement Therapy[/url]
There are many natural remedies for infections, but be careful not to overdo them. Several trained some great benefits of white vinegar, but excessive white vinegar will irritate your skin. Some say making use of low fat yogurt the genital area is a superb cure, but natural yogurt contains glucose. Too much sugar will have a poor outcome. Use natural cures sparingly and merely beneath the suggestions of your medical professional.
[url=http://www.bole.com.sg/wp-content/access.php?p=1129]Anavar Pills Online[/url]

[url=http://www.omlandmarkschool.org/assets/feed.php?e=2647]Primobolan Dosage For Females[/url]
To have a discount on your home owner's insurance policy, get other styles of insurance from the exact same business. Many businesses provide numerous policy discounts to anybody has a number of insurance plan agreements by means of them. Before you decide to choose your plan, you should check other insurance firms to see if some of them supply other types of insurance you will need.
[url=http://www.urskaursnik.si/cookie/achieve.php?h=1780]Oral Steroids And Back Pain[/url]
There is constantly a chance that a mammogram won't be capable of spot any tumor, so a guide breast examination is in buy if you wish detailed effects. A competent mammogram technician ought to be competent at providing a guide examination and in addition competent in showing you the best way to give yourself a chest test.
[url=http://www.unityauditingsharjah.com/images/move.php?d=3579]Equipoise Cycle Results[/url]
Use a neti container to control your heavy snoring troubles. A neti container is really a normal strategy for offering your nasal passages by using a saline rinse off. By using it it is possible to give alleviation to filled up nose passages, creating breathing easier. If you can inhale much easier,you may snore loudly a lot less.
[url=http://www.50nyanseravlean.se/Config/access.php?b=408]Anadrol Nausea[/url]

[url=http://www.portraits-4-life.com/Properties/backup.php?p=1168]Testostero… Enanthate Diet[/url]
Are you discovering that no strategies will work to battle from your anxiety and anxiety and panic attacks? The length of time are you currently giving each to work? Often it could take a number of tries to get a strategy to work well, but when you don't provide it with a chance you'll end up bypassing it without having creating a possibility.
[url=http://www.sinomech.com.sg/Public/editor.php?e=3720]Equipoise Keep Gains[/url]
If you are trying to rebuild credit after declaring bankruptcy, you ought to sign up for protected a credit card. These will help you establish credit, but you have to make certain they are among the companies that statement to the significant credit rating bureaus, since these will not.
[url=http://www.pfs-nrt.net/Image/text.php?e=794]Anavar And Winstrol[/url]
Fairly often, pressure is not going to go out naturally. You will need to reach grips by using it. Act in line with the suggestions supplied in this post. It's challenging, and often you will be influenced to take care of anxiety in a negative way. Attempt the best to summon some willpower and implement a minimum of a few recommendations to start with.Guidelines To Help You Uncover Your Healthy, Beautiful Skin area!
[url=http://www.spridentechnology.com/wp-snapshots/banner.php?ga=91]Viagra Deutschland Online Kaufen[/url]

[url=https://www.levitrahinta.nu]levitra hinta[/url]
Moreover, rheumatoid arthritis is really a agonizing medical condition that lots of many people have. It has the ability to lead to wonderful pain inside the bones of suffers. Although there have ended 100 types, and may are not curable, you will find therapy for joint disease. The article over will help anyone handle diabetes.Joint disease Might Be Significantly less Agonizing When You Know These Very good Recommendations
[url=https://www.kamagragel.es]kamagra gel[/url]
Don't just restrict learning and instructing to the occasions you have looking for schoolwork. All the parts of daily life involve teachable occasions in which they are able to utilize skills discovered in school try to the items they experience and experience in existence. This make understanding much simpler plus more fun. It's a wonderful way to teach them issues because they are having fun and getting together with you.
[url=https://www.viagragenericocomprar.es]viagra comprar[/url]
There is nothing wrong with receiving a very little sympathy out of your family and friends to help you with the difficult areas with arthritis. They can be a shoulder to cry on, deliver food or do your looking for you, as well as a supporting hand to the bath tub for a warm bath by no means damage.
[url=https://www.levitragenerikakaufen.de]levitra generika[/url]

[url=https://www.levitrahinta.nu]levitra kokemuksia[/url]
Persistent and persistent back discomfort impacts numerous consumers annually. Whether the pain is because of incident, damage, or bad health, this problem causes it to become tough to function typically in your everyday living. Luckily, this variety of tips and advice must supply some relief from soreness.
[url=https://www.kamagrageneve.nu]kamagra geneve[/url]
If you practical experience irritation, inflammation, or inflammation soon after taking away rings or ear-rings, maybe you have a nickel allergy. This aluminum is frequently seen in low-cost expensive jewelry, it brings about allergic reactions in numerous folks. Try to find precious jewelry particularly marked "nickel-cost-free" to avoid this reaction from happening in the future.
[url=https://www.kamagrakopenbelgie.nu]kamagra belgie[/url]
If you love skating in swimming pools in the summer and spring, take the time to protect your own hair before hitting the normal water. Both bathe hair in typical h2o to intimidate the absorption of chlorinated normal water, or dress in a taking a bath cap to prevent drying your sensitive hair. Your own hair will be grateful for it.
[url=https://www.dapoxetinenederland.nu]dapoxetine kopen[/url]

[url=https://www.levitragenerikakaufen.de]levitra generika[/url]
Don't be happy with perspire pants and t-shirts, gown up each day. The greater number of you training a nicely come up with appear, the better organic it can feel and also the greater you will end up at assembling an attire that shows your fashion sense. You need to seem fantastic, and who knows whom you may run into!
[url=https://www.xn--propeciapreoportugal-e1b.nu]propecia preço[/url]
When planning a spot wedding you should learn how many people are prepared to enroll in. You may be thinking only a few is able to afford to obtain there, but it really may well end up that the majority of your family members has cash set aside to get a vacation and they'd like to use your wedding event because the venue!
[url=https://www.xn--dapoxetinekaufeninsterreich-6yc.nu]dapoxetine kaufen[/url]
To obtain the kids enthusiastic about fruit juice, make sure they are a shake very first. Let them choose their choices of fresh fruits to make it more enjoyable and enable them to become involved. Then include some green beans, ice and mix. Will not forget the straws! Drinking from your straw will make it a little more entertaining for these people.
[url=https://www.kamagragel.es]kamagra gel[/url]

[url=https://www.kamagrajellyemportugal.nu]Kamagra Portugal[/url]
Prove to on your own that quitting is feasible by reading through some successes. It appears emotional, but you may be astonished at how empowering it can be to read about how precisely other folks have enhanced their day-to-day lives by stopping smoking. No doubt additionally, you will recognize some of your very own obstacles inside their tales.
[url=https://www.levitragenericoprecio.nu]levitra precio[/url]
An excellent suggestion that can help you manage your asthma would be to discover ways to maintain your stress levels under control. There are several factors that will bring about asthma and pressure is one. Learning how to handle your worries may also allow you to handle your bronchial asthma.
[url=https://www.kamagrakopenbelgie.nu]kamagra kopen[/url]
You will need to develop a quick presentation you are able to give (and practice so it doesn't noise rehearsed!) allowing possible companies know your past experience, what expertise you could potentially bring to their business, and why they must employ you. This is something that you may be probably be questioned in an job interview, so ensure you know what you wish to say!
[url=https://www.cheapkamagraaustralia.nu]kamagra australia[/url]

[url=https://www.priligybelgique.nu]priligy belgique[/url]
If you're planning on buying earrings for a woman, get a complementing diamond necklace. In order to buy a pendant, seize a bracelet, as well. A matched up pair of jewellery is double the joy for whomever you're buying it for, that makes choosing the perfect product double the amount entertaining for you!
[url=https://www.propeciaprixbelgique.nu]propecia belgique[/url]
Now, don't you are feeling greater after reading all of the recommendations? That was a great deal of information and facts to see by means of, but at the very least now do you know what to perform and where to start with your splendor regimen. In addition, you can revisit the above mentioned set of ideas if you overlook.The Very Best Individual Fund Guidance You Can Begin Using Quickly
[url=https://www.levitragenerikakaufen.de]levitra kaufen[/url]
Expect bodily hormone in addition to body alterations during pregnancy. Try not to be concerned excessive about these alterations as you do not desire to spiral into depression. You could work on your unwanted weight later, but you do not would like to established yourself up for despression symptoms. While you are greater prepared on what to expect, it will not appear like this kind of surprise to your process.
[url=https://www.priligybelgique.nu]priligy avis[/url]

[url=https://www.dapoxetinenederland.nu]dapoxetine nederland[/url]
When you have ringing in ears, carry on seeking dependable info from the well being expert or any other credible options. Continue to keep updated about the most recent information concerning your condition. Though it may be not currently considered to be an illness, scientific studies are getting us nearer to productive therapy for ringing in the ears. Since many experimental medications for ringing in ears are now getting analyzed, it is possible to consult with your doctor the chance of your being a applicant for just about any existing research.
[url=https://www.levitrahinta.nu]levitra kokemuksia[/url]
When placing your tomato plants with your natural and organic backyard garden, it is best to be sure you water them extremely seriously, but you shouldn't drinking water them commonly because this can harm them. You should try to water them close to once weekly aside from in the summer season when you ought to normal water them each and every five time.
[url=https://www.xn--kamagragelsterreich-z6b.nu]kamagra österreich[/url]
With the extremely large amount of individuals that use social websites web pages, you could give your organization the boost that it demands by means of social media. Take the knowledge you have obtained from this post and after that implement your advertisements. Remain beneficial throughout the procedure and job your toughest.Social Media Advertising Advice That You Can't Do Without
[url=https://www.originalviagra.fr]viagra original[/url]

[url=https://www.kamagrajellydanmark.nu]kamagra danmark[/url]
Remain as productive as you can throughout a round of back problems, as it really has been shown that exercise is a lot more beneficial to rehabilitation than lying down in bed. Try out to undertake typical routines, inside of cause, as research indicates that this can lead to a far more quick recuperation than your bed relax or back again-particular workout.
[url=https://www.viagraonline.es]viagra precio[/url]
Internet marketing can come in many forms. You may have a moderate web page, a Fb site or maybe, aggressively market your organization and bring consumers to your doors. There are so many selections for the knowledgeable company owner who invests in internet marketing. This short article dreams to assist you to comprehend and embrace the world of internet marketing.
[url=https://www.kamagra100ervaringen.nu]kamagra 100[/url]
Elegance should indeed be inside the eyes in the beholder, as well as every person who looks at her! You need to seem the best, enhance your very best capabilities and set your greatest experience frontward so read on for several amazing assistance and ideas on you to enhance with how you look in such a way you've probably never imagined of!
[url=https://www.cialisgeneriekbelgie.nu]cialis kopen[/url]

[url=https://www.priligykopennederland.nu]priligy nederland[/url]
Holding your bed linens out on a clothesline could do more than just freshen them up. This could in fact help in reducing the substances in them. Ladies inside the olden days would smack them brooms to get out of the dirt, and this is a great concept to apply on occasion. This helps to eliminate dust mites and allergens through the bedding. Go ahead and take your allergy worries on your bedsheets!
[url=https://www.priligykopenbelgie.nu]priligy goedkoop[/url]
Blow your nostrils well before going to bed. Typically heavy snoring is the effect of a build up of mucous in your nasal area. A stopped-up nose area generally causes anyone to wide open the mouth during your sleep so that you can breathe in. Once you inhale and exhale using your jaws you snore loudly so keep some muscle in the area of your respective your bed in order to avoid the situation prior to it starts off.
[url=https://www.cialissenzaricetta.net]cialis ricetta[/url]
Package your totes earlier. Don't delay until you will be 37 several weeks or later on to ultimately load up your handbag for your hospital. Naturally you want your little one to reach complete gestation, but you never know when something will probably happen. Getting your travelling bag loaded will provide you with peace of mind in the event that there is an unexpected function.
[url=https://www.kamagrashopwien.nu]kamagra shop[/url]

[url=https://www.kamagragel.es]kamagra 100 mg[/url]
Avoid the intake of liquor prior to going to bed so that you can avoid snoring loudly. Since alcohol can unwind the throat muscles, they might vibrate as air flow moves and lead to heavy snoring to happen. Let several hours to move following your very last alcoholic drink before going to sleep to lessen or get rid of heavy snoring.
[url=https://www.kamagrakopenbelgie.nu]kamagra kopen[/url]
Giving a memory message about a forthcoming transaction or launch of a new item is a superb method to get your potential customers excited about what is happening. Try to give the note a few hrs before hand. Carrying this out a lot of time in advance produces a higher chance how the buyer will forget.
[url=https://www.levitra20.de]levitra 20[/url]
Look on the web and at magazines. There are actually all kinds of periodicals that can present you with wonderful tips. Before starting preparation, get influenced. Look at as numerous alternative ideas since you can and think about your options. Preserve the things you like. Combine suggestions and discover what's doable.
[url=https://www.priligyfass.se]priligy pris[/url]

[url=https://www.originalcialis.de]cialis lilly[/url]
Nobody enjoys to check out on their own and recognize they have designed a new wrinkle. People desire to feel and search permanently younger today. Crows ft ., amid a number of other ageing problems, are not on numerous peoples' to-do-collection. This article continues to describe some anti--growing older secrets and regimens that can help you protect against and reduce signs of aging. Do not get worried, most of these strategies come from character, so there is no need to purchase all of those expensive products that might not function anyway. Quickly, your epidermis will likely be radiating youngsters!
[url=https://www.viagraonline.es]viagra precio[/url]
Splendor is definitely in the eyes of the beholder, as well as everyone who examines her! You need to seem the best, boost your best functions and put your greatest encounter forwards so continue reading for several amazing guidance and ideas to you to boost after how you look in ways you've probably never imagined of!
[url=https://www.viagragenerique.be]viagra générique[/url]
If you're actually concered about friends at your wedding party drinking a lot of, you may offer only a cash nightclub. Whenever people are required to purchase their alcoholic drinks, they're more unlikely to drink all the. You may also make the bar money-only, making men and women to go to an Atm machine should they use up all your dollars which, when your drunk, isn't straightforward.
[url=https://www.dapoxetinschweiz.nu ]dapoxetin schweiz[/url]